Mechanizm podzielonej płatności

Mechanizm podzielonej płatności (split payment) polega na tym, że zapłata za zobowiązania z faktury dokonywana jest na dwa rachunki bankowe, w tym wartość netto - na rachunek bankowy dostawcy/usługodawcy (lub w inny sposób), a VAT na specjalny rachunek VAT utworzony dla każdego podatnika VAT.
Zgodnie z art. 108e ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (ustawa o VAT), podatnicy, którzy dokonują dostawy towarów lub świadczą usługi, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, oraz podatnicy nabywający te towary lub usługi są obowiązani posiadać rachunek rozliczeniowy, otwarty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, prowadzone w walucie polskiej. Dla rachunku rozliczeniowego bank prowadzi natomiast rachunek VAT.  Z formalnej strony, nie powinno być zatem problemu z rozliczeniem z zachowaniem mechanizmu podzielonej płatności. 

Do rzeczy:

1 listopada 2019 roku weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o VAT. Począwszy od tego dnia, zamawiający są zobowiązani do zastosowania mechanizmu podzielonej płatności przy dokonywaniu płatności za niektóre nabyte towary lub usługi udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem (jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności), przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty. Transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji. Powyższe wynika z art. 108a ust. 1a ustawy o VAT.

O tym czy istnieje obowiązek zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, decyduje zatem:
1) wartość transakcji - nie przelewu lecz wartość zobowiązania wynikająca z umowy w sprawie zamówienia publicznego, powyżej 15 000 zł 
2) rodzaj nabytego towaru lub usługi
Towary lub usługi, których nabycie przez zamawiającego wiążą się z obowiązkiem zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, wymienione zostały w załączniku nr 15 do ustawy, o VAT. Wykaz ten obejmuje m.in:
  • Elektroniczne układy scalone - wyłącznie procesory
  • Komputery i pozostałe maszyny do automatycznego przetwarzania danych
  • Jednostki pamięci - wyłącznie dyski twarde (HDD)
  • Półprzewodnikowe urządzenia pamięci trwałej - wyłącznie dyski SSD
  • Telefony dla sieci komórkowych lub dla innych sieci bezprzewodowych - wyłącznie telefony komórkowe, w tym smartfony
  • Odbiorniki telewizyjne, nawet zawierające odbiorniki radiowe lub aparaturę do zapisu lub odtwarzania dźwięku lub obrazu
  •  Konsole do gier wideo (w rodzaju stosowanych z odbiornikiem telewizyjnym lub samodzielnym ekranem) i pozostałe urządzenia do gier zręcznościowych lub hazardowych z elektronicznym wyświetlaczem - z wyłączeniem części i akcesoriów
  • Aparaty fotograficzne cyfrowe i kamery cyfrowe
  • Akumulatory elektryczne i ich części
  • Części do silników spalinowych wewnętrznego spalania, o zapłonie iskrowym, z wyłączeniem części do silników lotniczych
  • Części i akcesoria do fotokopiarek - wyłącznie kasety z tuszem i głowicą drukującą do drukarek do maszyn do automatycznego przetwarzania danych, tonery z głowicą drukującą do drukarek do maszyn do automatycznego przetwarzania danych
  • Części sprzętu i wyposażenia elektrycznego do pojazdów
  • Pasy bezpieczeństwa, poduszki powietrzne oraz części i akcesoria nadwozi
  • Części i akcesoria do pojazdów silnikowych
  • Benzyny silnikowe, oleje napędowe, gazy przeznaczone do napędu silników spalinowych - w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym
  • Oleje opałowe oraz oleje smarowe - w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym
  • Pakiety oprogramowania systemów operacyjnych - wyłącznie dyski SSD
  • Pakiety pozostałego oprogramowania użytkowego - wyłącznie dyski SSD
  • Pozostałe fdmy i nagrania wideo na dyskach, taśmach magnetycznych itp. nośnikach - wyłącznie dyski SSD
  • Roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków (prace związane z budową nowych budynków, przebudową lub remontem istniejących budynków)
  • Sprzedaż części i akcesoriów do pojazdów samochodowych
  • Sprzedaż motocykli oraz części i akcesoriów do nich
  • Sprzedaż detaliczna motocykli oraz części i akcesoriów do nich prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach - wyłącznie sprzedaż części i akcesoriów do motocykli

Pełen wykaz sprawdź w ustawie o VAT. Zwróć uwagę, że w świetle ustawy o VAT, typowe roboty budowlane w świetle ustawy Pzp tj. związane z budową nowych budynków, przebudową lub remontem istniejących budynków, kwalifikowane są jako usługi (budowlane) i mimo nazwy wykazu "wykaz towarów i usług", mogą być objęte obowiązkiem zastosowania mechanizmu podzielonej płatności. 

Faktura, w której kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł, obejmujących dokonaną na rzecz podatnika dostawę towarów lub świadczenie usług, o których mowa w załączniku nr 15, powinna zawierać wyrazy "mechanizm podzielonej płatności".

O obowiązku dokonywania płatności z zastosowaniem mechanizmu split payment trzeba pamiętać. Zapominalstwo czy przeoczenie będzie bowiem kosztowne. W przypadku stwierdzenia, że podatnik dokonał płatności z naruszeniem mechanizmu podzielonej płatności, naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty podatku przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, wykazane na fakturze, której dotyczy płatność. 

Podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą podatku, przy dokonywaniu płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury,  mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności, w przypadku gdy nie jest on obowiązkowy ...:) tj. wówczas gdy:
--> nabyli towary lub usługi inne niż wskazane w załączniku nr 15 do ustawy o VAT,
--> nabyli towary lub usługi wskazane w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, ale wartość transakcji (zobowiązania) nie przekracza 15 000 zł.

Wiemy już kiedy musimy stosować split payment. Wiemy również, że zawsze gdy nie musimy tego robić, nic nie stoi na przeszkodzie by, dla własnego bezpieczeństwa, z mechanizmu tego skorzystać. Jakie to ma przełożenie na postępowanie o udzielenie zamówienia?

To zależy.
Jeżeli w postępowaniu nabywamy towar lub usługę (też robotę), objętą obowiązkiem zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, wszelkie dyspozycje co do stosowania wspomnianego mechanizmu będą wynikały z aktów prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym, nie wymagają ich wskazania (kopiowania) w treści SIWZ, Krótko mówiąc....zastosowanie split payment ma się tu nijak do decyzji zamawiającego. Musi i tyle. 

Jeżeli jednak w postępowaniu nabywamy towar lub usługę nieobjętą obowiązkiem zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, informacja o dobrowolnym (nie narzuconym odgórnie w przepisach) zastosowaniu przez zamawiającego mechanizmu podzielonej płatności, powinna znaleźć się w treści SIWZ (np. we wzorze umowy).

W związku z pojawieniem się obowiązku opisanego wyżej, nastąpiła likwidacja stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w transakcjach krajowych. Z dniem 1 listopada 2019 r. uchylony został bowiem art. 17 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy o VAT.